Gazteen osasun mentala eta ingurune digitala: ez jardutearen kostua

Teknologia digitalek paradoxa kritiko bat dakarte egungo osasun publikoaren kudeaketarako. Historiako hiperkonektibitate handieneko aroan bizi gara: plataformek denbora errealean komunikatzeko eta informazioa ia mugarik gabe eskuratzeko aukera ematen digute. Hala ere, testuinguru horretan bertan, gazteen osasun mentaleko arazoak ugaritzen ari dira, eta antsietatea eta depresioa dira nahasmendurik ohikoenak.

Osasun-sektoreko kudeatzaile eta profesionalentzat, egoera hori ez da gizarte edo familia eztabaida hutsa. Egiturazko erronka ere bada, osasun-sistemen prebentzio, arreta eta jarraipen-gaitasuna baldintzatzen duena.

Osasun mentalaren eragina osasunean eta ekonomian

Arazoaren tamaina Europa mailan ere islatzen da: gutxi gorabehera, 5 gaztetik 1 diagnostika daitekeen nahasmendu mental batekin bizi da. Gaixotasunen Munduko Zamari buruzko Azterketaren (GBD) kalkuluen arabera, Europan 10 eta 24 urte bitarteko 13,6 milioi gazte bizi dira nahasmendu mental batekin.

Gazteen osasun mentala aro digitalean txostenak funtsezko bi ñabardura eskaintzen ditu osasun-plangintzarako:

• Bete gabeko premien bolumena: 15 eta 24 urte bitarteko gazteen ia erdiek adierazten dute arreta-premiak bete gabe dituztela.
• Ondoez subklinikoa: nerabe askok diagnostikatu gabeko ondoez psikologikoa izaten dute —hala nola loaren nahasmenduak, isolamendua edo autoestimu baxua—. Ondoez hori ez da nahasmenduen zifra ofizialetan islatzen, baina pixkanaka lehen mailako arretako zerbitzuen gaineko presioa areagotu dezake.

Adin goiztiarretan osasun mentaleko arazoak izateak garapen emozionala eta intelektuala arriskuan jar ditzake, eta hezkuntza-zailtasunak izateko, ikasturteak errepikatzeko eta eskola goiz uzteko arriskua handitu. Epe luzera, joera horrek lan-merkatuan sartzea ere oztopa dezake: nahasmendu mentalak dituzten pertsonen enplegu-tasa biztanleria orokorrarena baino nabarmen txikiagoa da, ELGAren datuen arabera.

Ikuspegi makroekonomikotik, ez jarduteak kostu handia ere badu. Egungo egoerak bere horretan jarraitzen badu, EPRSk aztertutako ereduak aurreikusten du 10 eta 24 urte bitarteko gazteen osasun mentaleko arazoek 1,68 bilioi euroko kostua ekarriko lioketela EBri 2024 eta 2033 artean; 2024an, berriz, 177.000 milioi euro ingurukoa. Egoeraren arabera, aurreikuspena 1,28 bilioi eurotik (egoera baikorra) 2,02 bilioi eurora (egoera kontserbadorea) bitartekoa izan liteke. Zifra horrek barne hartzen ditu osasun-arretako zuzeneko gastua, gizarte-babesa, hezkuntzan duen eragina eta lan-produktibitatearen galera.

Sare sozialak: zaurgarritasunen anplifikadoreak

Azterketaren ekarpen garrantzitsuenetako bat plataforma digitalen eginkizunaren analisia da. Nahasmendu mental gehienak helduarora iritsi aurretik agertzen dira. Haurtzaroan eta nerabezaroan, garuna garatzen ari da oraindik; horregatik, gizartearen onespena bilatzeak eta berehalako sariek pisu bereziki handia dute autorregulazioa eta bulkaden kontrola bezalako gaitasunen aldean.

Gazteek zaurgarritasun-fase hori algoritmoek eta diseinu limurtzaileko mekanismoek gidatutako ingurune digitaletan igarotzen dute: desplazamendu amaigabea, erreprodukzio automatikoa, etengabeko jakinarazpenak eta sari aldakorrak. Diseinu horrek oinarrizko jarduerak bazter ditzake, hala nola gaueko atsedena edo jarduera fisikoa, eta eguneroko bizitzako beste esparru batzuetan ere eragina izan dezake, eskolan barne.

Mekanismo horiekiko esposizioari arriskuko edukietarako sarbidea gehitzen zaio, hala nola elikadura-portaeraren nahasmenduekin edo gorroto-diskurtsoekin lotutako edukietarakoa, baita zaurgarritasun-geruza berri bat ere: enpatia eta lagun egitea simulatzen duten adimen artifizialeko sistemekiko interakzioa. Sistema horiek, ordea, ez dute nahitaez irizpide klinikorik, ezta arreta-harreman profesional baten bermerik ere.

EPRSren txostenak funtsezko ñabardura bat egiten du: sare sozialak ez dira arazoaren kausa bakarra, baina aurretik dauden zaurgarritasunen anplifikadore gisa jardun dezakete.

Europar Batasuna: eredu prebentibo eta integratu baterantz

Egoera horren aurrean, Europako politikek eredu koordinatuago, prebentiboago eta integratuago baten alde egiten dute, arreta-mailen arteko zatiketa murrizteko eta osasun-sistemen erantzuteko gaitasuna hobetzeko.

Jardun-ildoen artean, honako hauek nabarmentzen dira:

• Sustapena eskolan eta ongizate digitala: osasun mentalari eta alfabetatze digitalari buruzko edukiak hezkuntza-curriculumetan txertatzea, haurtzarotik prebentzioa sustatzeko.
• Esku-hartze goiztiarrerako zerbitzu komunitarioak: gazteei egokitutako tarteko arreta-espazioak eta arreta-espazio komunitarioak sortzea, ondoez psikologikoari heltzeko gai izango direnak, arazo larriago bihurtu edo arreta espezializatua behar izan baino lehen.
• Preskripzio sozial egituratua: arrisku- edo isolamendu-egoeran dauden gazteak jarduera komunitarioekin eta laguntza-sare ez-klinikoekin lotuko dituzten programak.
• Kalitatea eta segurtasuna osasun digitaleko tresnetan: profesionalek eta erabiltzaileek klinikoki seguruak diren soluzioak eta behar adinako bermerik eskaintzen ez duten tresnak bereizteko mekanismoak garatzea.
• Araudi digitala eta adimen artifizialari buruzkoa indartzea: Europako arau-esparruak aplikatzea, ingurune digital seguruagoetarantz aurrera egiteko, bereziki adingabeentzat.
• Datu-azpiegitura eta elkarreragingarritasuna: informazio-sistema sendoak, estandarizatuak eta elkarreragingarriak, prebalentzia hobeto neurtzeko, premiak identifikatzeko eta esku-hartze publikoen eraginkortasuna ebaluatzeko.

Ildo horiek guztiek argi dute elementu komun bat: arazoa agertu ondoren soilik tratatzera bideratutako eredu batetik, lehenago prebenitzeko, detektatzeko eta esku hartzeko gai den beste batera igarotzea.

Erronka: prebentzioa, teknologia eta arreta integratzea

Gazteen osasun mentalari ezin zaio kontsulta espezializatutik soilik heldu. Erronka da gazteari ondoezaren lehen zantzuetatik laguntzeko gai den eredu bat eraikitzea, prebentzioa arretarekin lotzea eta profesionalei garaiz erabakiak hartzeko informazio erabilgarria ematea.

Ingurune digitala eraldaketa horren parte da. Zenbait zaurgarritasun areagotzen lagun dezake, baina prebentzioa, jarraipena eta arretaren jarraitutasuna hobetzeko tresna ere bihur daiteke, betiere irizpide klinikoak, segurtasunekoak eta pertsonak babestekoak kontuan hartuta garatzen bada.

Europako Parlamentuaren datuek ondorio bat indartzen dute: ez jardutearen kostua ez da ekonomikoa bakarrik. Prebentziorako, detekzio goiztiarrerako eta arreta egokirako aukera galduak ere badakartza.

Nexi Health-en erakundeekin, osasun-zentroekin eta profesionalekin lan egiten dugu osasun mentalaren kudeaketa integrala bultzatzeko, teknologia eraginkortasuna, prebentzioa eta pertsonarengan oinarritutako zaintza sustatzeko bitarteko gisa erabiliz.

Erronka jada ez da arazoak agertzen direnean detektatzea soilik. Arazoak lehenago identifikatzeko eta garaiz jarduteko gai diren sistemak eraikitzea da.